Brand en bouwkundige voorzieningen

Je kunt het ontstaan van brand nooit uitsluiten, maar je kunt wel het risico beperken. Je kijkt naar de brandge- vaarsaspecten en houdt hiermee rekening bij de bouw.

Beoordeling brandgevaarsaspecten
Als handhaver zul je de werkelijke situatie moeten beoordelen en kunnen vergelijken met de situatie die wen- selijk zou zijn volgens de regels. Tijdens de controle van een inrichting let je daarom op de brandgevaarsas- pecten.

Bij brand moet je rekening houden met de volgende effecten:
•	door branddoorslag, brandoverslag, warmtestraling en explosie;
•	door rookontwikkeling en als gevolg van acties van de brandweer (rook- en waterschade);
•	vergiftiging door emissie van giftige verbrandings- en ontledingsproducten;
•	lucht-, bodem- en waterverontreiniging door vrijgekomen chemicaliën en vervuild bluswater.

Deze effecten moet je bij elke aanvraag om milieuvergunning of tijdens een controle beoordelen, waarbij je moet afspreken hoe ruim dit moet gebeuren. Een brand is namelijk nooit gunstig voor het milieu, maar het gaat
te ver om bij elke inrichting bijvoorbeeld een brandbestrijdingssysteem met bluswateropvang voor te schrijven.

De voorzieningen en maatregelen die je eist hangen met name af van drie aspecten:
•	de afstand van de inrichting tot omliggende gebouwen van derden;
•	de vuurbelasting binnen (het betreffende deel van) de inrichting;
•	de hoeveelheid en aard van te bewaren gevaarlijke stoffen.

De brand moet door de brandweer beheersbaar blijven en bestreden worden. De tijd tussen ontdekken van de brand, waarschuwen en aanwezig zijn van de brandweer moet je overbruggen. Dit is de standaardreactietijd.
Je mag uitgaan van een standaardreactietijd van de lokale brandweer van 30 minuten. Daarom vind je in elke Wm-vergunning voorschriften voor bouwkundige voorzieningen zoals brandwerendheid en technische voorzie- ningen als blusmiddelen en elektriciteitseisen. Deze zijn bedoeld om een beginnende brand zoveel mogelijk
te voorkomen en te beheersen totdat de brandweer aanwezig is.

Uitgangspunten bij het stellen van eisen
De kans op het ontstaan van brand kun je door het nemen van maatregelen nooit geheel uitsluiten, maar wel beperken. De voorzieningen en maatregelen die je eist hangen af van drie aspecten:
•	de afstand van de inrichting tot omliggende gebouwen van derden;
•	de vuurbelasting binnen (het betreffende deel) van de inrichting;
•	de hoeveelheid en aard van te bewaren gevaarlijke stoffen.

Om een indruk te krijgen van een mogelijke brand in een gebouw hanteert de brandweer, uitgaande van de verbrandingswarmte,  het  begrip  ‘vuurbelasting’.  Onder  de  vuurbelasting  van  een  gebouw  verstaat  men  de gemiddelde hoeveelheid warmte per eenheid vloeroppervlak die vrijkomt bij volledige verbranding van de in een ruimte aanwezige brandbare materialen met inbegrip van die van de bouwelementen.

Vuurbelasting wordt uitgedrukt in J/m 2  of in kg vurenhout per m 2. 1 kg vurenhout per m 2  is 19.000.000 J/m 2
of 19 MJ/m 2.

De totale vuurbelasting is de hoeveelheid warmte die vrijkomt bij volledige verbranding van de in de ruimte of het gebouw aanwezige brandbare materialen met inbegrip van die van de bouwelementen. De duur van de brand in minuten wordt gelijkgesteld aan de vuurbelasting in kg/m 2. 1 kg vurenhout per vierkante meter komt
dus overeen met een brandduur van 1 minuut. Deze is afhankelijk van de opgeslagen stoffen en goederen maar ook van de bouwkundige constructie.

Voorbeeld

Een gemiddeld kantoorgebouw heeft een vuurbelasting van ongeveer 20 kg vurenhout per vierkante meter. Maar als zich binnen een kantoorgebouw stapelmagazijnen bevinden, kan de vuurbelasting oplopen tot 500 kg vurenhout per vierkante meter.

Met het stellen van brandwerendheidseisen gaat het erom dat je bereikt dat een bouwconstructie een bepaalde tijd  lang  verhitting  kan  verdragen  zonder  dat  het  zijn  functie  verliest  of  instort.  Je  zorgt  ervoor  dat  er  geen brandverspreiding buiten de ruimte plaatsvindt.

Voor opslagplaatsen met gevaarlijke stoffen moet je uitgaan van de CPR-richtlijnen. Voor wat betreft opslag- plaatsen met ‘ongevaarlijke’ goederen en stoffen die bij brand nadelige gevolgen voor het milieu kunnen ver- oorzaken, kun je uitgaan van de richtlijn voor brandwerendheid van hoofddraagconstructies en (buiten-)wanden
en compartimentering  (zie figuur ).

Figuur 3-1: Brandwerendheid van hoofddraagconstructies en (buiten)wanden en compartimentering

Voorbeeld

In de praktijk zie je tegenwoordig veel draagconstructies die alleen uit staal en damwandplaten bestaan. Deze constructies bezitten een zeer geringe brandwerendheid (< 30 minuten). Als je dit soort loodsen als opslaggebouw wilt gebruiken (middelbare vuurbelasting of hoger), moet je de constructie aanpassen.

Vlamoverslag

Wanneer in een ruimte de temperatuur stijgt, kunnen materialen zoals hout door de warmte ontleden, waarbij zich brandbare gassen ontwikkelen. Als deze ontleding zich voortzet en de temperatuur blijft oplopen kunnen
de gassen tot ontbranding komen. Dit verschijnsel wordt vlamoverslag genoemd of met een engelse term ‘ flashover’. Na de vlamoverslag staat de gehele ruimte in brand en op dat moment is het gebruik van kleine blusmiddelen zinloos geworden.

Branduitbreiding

Als in een ruimte brand ontstaat en deze zich binnen de ruimte uitbreidt, noem je dit brandvoortplanting. Als
de brand zich uitbreidt via scheidingsconstructies of open verbindingen is dit branddoorslag. Bij brandoverslag
verplaatst de brand zich via de buitenlucht naar een andere ruimte.

Figuur 3-2: Branddoorslag en brandoverslag

Het gevaar van brandoverslag wordt bij een afstand van meer dan 15 meter tussen een brand en door buitenlucht
gescheiden brandbare stoffen zeer gering geacht.

afstand > 15 meter:

afstand < 15 meter:

ter voorkoming van brandoverslag geen brandwerendheidseisen voor de hoofddraagconstructie, buitenwanden en afdekkingen noodzakelijk

brandwerendheidseisen voor hoofddraagconstructie, buitenwanden en afdekkingen; in het algemeen geldt voor de brandwerendheidseis voor
buitenwanden: 30 minuten + de vuurbelasting (in kg vurenhout/m 2) in
minuten, maar ten minste 60 minuten.

Branddoorslag naar aanpandige gebouwen van derden kan worden voorkomen door brandwerendheidseisen
te stellen aan de scheidingscontructie. Voor deze brandwerendheid geldt in principe 30 minuten + de vuurbe- lasting (uitgedrukt in kg vurenhout/m 2) in minuten, maar ten minste 60 minuten.

Preventie en repressie

Met bouwkundige en installatietechnische voorzieningen beperk je het ontstaan of uitbreiden van brand. Een deel van de eisen betreft voorzieningen die het optreden van de brandweer mogelijk maakt (repressie). Je kunt hierbij denken aan bereikbaarheid van (opslag-)gebouwen op terreinen in het geval dat brand uitbreekt.

Blusmiddelen

Binnen elk bedrijf moeten voldoende blusmiddelen aanwezig zijn om een begin van brand te kunnen bestrijden. De aard van de brandblusmiddelen moet je afstemmen op de aanwezige stoffen en/of activiteiten. In principe moeten gasflessen koel kunnen worden gehouden m.b.v. een brandslang. In complexe situaties kun je het beste de brandweer raadplegen voor de bepaling van de noodzakelijke branddetectie en brandbestrijdingsmaat- regelen.

Kennis  over  het  ontstaan  en  de  ontwikkeling  van  brand  is  de  basis  van  de  brandpreventie.  Preventie  kan bestaan uit maatregelen om:
•	brand  te  voorkomen  door  het  toepassen  van  onbrandbare  materialen  en  waarschuwen  tegen  gevaarlijk handelen;
•	de ontwikkeling van brand te vertragen door moeilijk brandbare materialen te gebruiken, door te zorgen voor een snelle detectie en door blussing;
•	uitbreiding van de ontwikkelde brand te voorkomen of te vertragen door brandwerende afscheidingen tussen compartimenten aan te brengen, door het beperken van de vuurbelasting en door het inzetten van blusmid- delen en de brandweer.

Dit zijn in feite de drie hoofdsoorten waarin je alle preventieve maatregelen kunt verdelen.

Handhaving brandveiligheidsmaatregelen
De volgende lijst kun je gebruiken als je de voorzieningen m.b.t. de brandveiligheid binnen een inrichting wilt controleren.

Bij het voorkomen van brand:
•	verwarming, energievoorziening, bliksem;
•	aanwezigheid en opslag van brandbare materialen.

Bij het beperken van brand in een ruimte:
•	brandbare bouwdelen.

Bij het voorkomen van uitbreiding van brand:
•	voorkoming van branddoorslag;
•	voorkoming van brandoverslag;
•	voorkoming van instorting.

Bij het beperken van rookontwikkeling bij brand:
•	bouwdelen.

Bij het bestrijden van brand:
•	anders dan door de brandweer;
•	door de brandweer.

Bij het voorkomen of beperken van ongevallen bij brand:
•	beperken van de kans op brand;
•	het voorkomen van snelle ontwikkeling van de brand;
•	het ontdekken van brand en het alarmeren;
•	het beperken van rookontwikkeling bij brand;
•	aanwezigheid van voldoende vluchtuitgangen en vluchtwegen;
•	mogelijkheid tot redding.

Bij het voorkomen van schade aan belendingen:
•	het voorkomen van branddoorslag;
•	het voorkomen van brandoverslag;
•	het voorkomen van brandvoortplanting via de gevels;
•	het voorkomen van instorting;
•	het beperken van rook-en waterschade.

Bij het beperken van schade aan het gebouw en zijn inhoud:
•	het voorkomen van snelle ontwikkeling van brand;
•	het voorkomen van branddoorslag;
•	het beperken van mogelijkheden van branddoorslag;
•	het beperken van rook- en brandschade.